Giải pháp trồng xen đậu đen do Viện Nha Hố chuyển giao đang giúp nhiều vườn nho, táo cải tạo đất, giảm chi phí sản xuất và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc trồng xen cây đậu đen trong vườn nho, táo đang mang lại nhiều hiệu quả thiết thực cho nông dân khu vực Nam Trung Bộ. Không chỉ góp phần cải tạo đất, giữ ẩm, hạn chế cỏ dại, mô hình còn giúp giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tiết kiệm nước tưới và nâng cao chất lượng nông sản. Sau nhiều năm nghiên cứu và chuyển giao, giải pháp này đang được Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) nhân rộng tại nhiều địa phương.
Từ thay đổi cách làm đến vườn nho xanh bền vững
Gắn bó với cây nho gần 20 năm, ông Phạm Văn Việt (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) cho biết trước đây cũng như nhiều hộ dân khác, việc canh tác chủ yếu theo kinh nghiệm. Dưới tán nho không có cây che phủ nên đất nhanh khô, dễ nứt nẻ, cỏ dại phát triển mạnh, chi phí làm cỏ lớn, trong khi lượng phân bón cũng bị thất thoát do bốc hơi.
Bước ngoặt đến vào năm 2017, khi Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố triển khai mô hình hướng dẫn người dân trồng xen cây đậu đen để che phủ đất dưới giàn nho. Ban đầu chỉ là mô hình thử nghiệm, nhưng sau quá trình áp dụng, ông Việt nhận thấy nhiều lợi ích rõ rệt.
Theo ông, điều dễ nhận thấy nhất là cỏ dại giảm hẳn. Mỗi vụ, sau khi cắt cành và xử lý đất, ông gieo đậu đen. Khi tán nho chưa khép kín, cây đậu phát triển nhanh, phủ kín mặt đất. Đến khi nho bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh, lớp đậu đen đã tạo thành thảm phủ tự nhiên, hạn chế sự phát triển của cỏ dại.
Không chỉ giảm công làm cỏ, lớp phủ này còn giúp giữ ẩm đất rất tốt. Nếu trước đây mỗi tuần phải tưới một lần thì nay chu kỳ tưới kéo dài khoảng 10 ngày nhưng đất vẫn duy trì độ ẩm cần thiết. Nước thấm nhanh hơn, đất tơi xốp, thông thoáng, tạo điều kiện để bộ rễ phát triển khỏe.
Đặc biệt, việc trồng đậu đen còn tạo môi trường sống cho nhiều loài thiên địch có ích. Những sinh vật này cư trú dưới lớp phủ thực vật, góp phần khống chế sâu bệnh tự nhiên, giúp giảm đáng kể nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
“Khoảng 9 năm nay, tôi hầu như không phải sử dụng thuốc trừ cỏ. Cỏ dại không còn cạnh tranh được với cây đậu đen. Sản phẩm làm ra cũng đáp ứng yêu cầu của đơn vị bao tiêu về tiêu chuẩn an toàn”, ông Việt chia sẻ.
Theo ông Việt, nhờ môi trường canh tác cân bằng hơn, vườn nho cũng giảm tác động của nắng nóng, chất lượng trái được cải thiện, cây sinh trưởng ổn định và bền vững hơn.
Vườn nho khi trồng xen với đậu đen
Giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao sức khỏe đất
Theo ThS Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ thực vật - Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố, quản lý cỏ dại luôn là vấn đề được người trồng nho và táo đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, nhiều nơi vẫn phụ thuộc vào thuốc trừ cỏ, khiến đất ngày càng thoái hóa, hệ sinh vật đất nghèo đi và chất lượng đất suy giảm theo thời gian.
Để thay thế biện pháp này, Viện đã nghiên cứu và đưa cây đậu đen vào trồng xen trong vườn nho, táo. Loài cây này có tốc độ sinh trưởng nhanh, cạnh tranh mạnh với cỏ dại nên giúp hạn chế đáng kể việc sử dụng thuốc diệt cỏ.
Bên cạnh đó, đậu đen còn phát huy nhiều vai trò khác như giữ ẩm đất, cải tạo độ phì, tạo môi trường thuận lợi cho các sinh vật có ích phát triển, qua đó góp phần quản lý sâu bệnh theo hướng sinh học.
Theo quy trình kỹ thuật, sau khi cắt cành và bón phân đầu vụ, người dân tiến hành gieo đậu đen. Trong thời gian vườn còn trống, cây đậu phát triển mạnh. Khi nho hoặc táo bước vào giai đoạn ra hoa, đậu quả, cây đậu được xử lý làm phân xanh, bổ sung nguồn hữu cơ và dinh dưỡng trở lại cho đất.
“Giải pháp này không chỉ hạn chế ô nhiễm đất và nguồn nước mà còn giúp sản phẩm thu hoạch không có dư lượng thuốc trừ cỏ, góp phần nâng cao giá trị nông sản và bảo vệ sức khỏe người sản xuất cũng như người tiêu dùng”, ThS Nguyễn Văn Chính cho biết.
Các nhà khoa học đánh giá: khi trồng xen với vườn nho, táo thì đậu đen phát huy nhiều vai trò khác như giữ ẩm đất, cải tạo độ phì, tạo môi trường thuận lợi cho các sinh vật có ích phát triển.
Theo TS Phan Công Kiên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng rõ nét tại khu vực Nam Trung Bộ, Viện đã nghiên cứu nhiều giải pháp thích ứng, trong đó trồng cây phân xanh dưới tán cây ăn quả là hướng đi mang lại hiệu quả cao.
Qua nhiều năm nghiên cứu, đậu đen được xác định là cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu Nam Trung Bộ và có thể áp dụng trên nhiều loại cây ăn quả như nho, táo, xoài...
Theo kết quả nghiên cứu, mỗi vụ đậu đen có thể cung cấp khoảng 25-30 tấn sinh khối phân xanh, góp phần bổ sung chất hữu cơ, cải tạo đất và tăng khả năng cố định đạm tự nhiên. Đồng thời, số lần tưới nước giảm khoảng 30% so với phương thức canh tác truyền thống nhờ khả năng giữ ẩm của lớp phủ thực vật.
Đến nay, mô hình đã được chuyển giao và nhân rộng tại nhiều địa phương thuộc khu vực Nam Trung Bộ, phía Đông tỉnh Lâm Đồng và phía Nam tỉnh Khánh Hòa. Thực tế sản xuất cho thấy mô hình không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao sức khỏe đất, tăng khả năng chống chịu của cây trồng và hướng tới nền nông nghiệp an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu.
(Theo: nongnghiepmoitruong.vn)
